درد خماری یکی از آزاردهنده ترین علائمی است که برخی افراد پس از قطع یا کاهش مصرف مواد تجربه می کنند. بدن درد، درد عضلات و مفاصل، بی قراری، تعریق، اختلال خواب، دل پیچه، تهوع و ضعف ممکن است باعث شود فرد تصور کند برای رهایی از این وضعیت تنها راه، مصرف دوباره ماده است. اما پاسخ به سؤال «برای درد خماری چه کار کنیم؟» به نوع ماده مصرفی، مدت و میزان مصرف، وضعیت جسمی فرد و شدت علائم بستگی دارد.
در بسیاری از موارد می توان با مراقبت حمایتی و درمان اصولی شدت علائم را کاهش داد، اما بعضی انواع ترک، به ویژه ترک الکل و برخی داروهای آرامبخش، ممکن است نیازمند ارزیابی و نظارت پزشکی باشند.
درد خماری چرا ایجاد می شود؟
وقتی یک ماده برای مدت مشخصی به طور مداوم مصرف می شود، بدن ممکن است خود را با حضور آن تطبیق دهد. در چنین شرایطی قطع ناگهانی یا کاهش شدید مصرف می تواند مجموعه ای از علائم جسمی و روانی ایجاد کند که به آن علائم ترک یا در اصطلاح رایج «خماری» گفته می شود.
در ترک مواد افیونی و اپیوئیدی، درد عضلات، درد مفاصل، کمردرد، اضطراب، بی خوابی، تعریق و بی قراری از علائم شناخته شده هستند. دلپیچه، اسهال، تهوع و استفراغ نیز ممکن است در ادامه ظاهر شوند. بنابراین درد خماری صرفا یک «درد معمولی» نیست؛ بلکه بخشی از واکنش بدن به نبود ماده ای است که به حضور آن عادت کرده است. به همین دلیل درمان صحیح معمولاً فقط به مصرف یک مسکن محدود نمی شود و باید مجموعه علائم ترک مدیریت شود.
برای درد خماری چه کار کنیم؟
اولین اقدام این است که مشخص شود فرد در حال ترک چه مادهای است و علائم او چه شدتی دارند. راهکاری که برای فرد در حال ترک مواد افیونی مناسب است، ممکن است برای کسی که الکل یا داروهای آرامبخش را قطع کرده مناسب نباشد. مایعات کافی دریافت کنیداستفراغ، اسهال و تعریق در بعضی انواع خماری می توانند باعث از دست رفتن آب و الکترولیت های بدن شوند. در ترک مواد افیونی . کم آبی و اختلال الکترولیتی از عوارض احتمالی استفراغ و اسهال شدید محسوب می شود.
نوشیدن مایعات در حجم کم و دفعات بیشتر معمولاً بهتر از نوشیدن مقدار بسیار زیاد در یک نوبت تحمل میشود. آب، سوپ و سایر مایعات مناسب می توانند بخشی از مراقبت حمایتی باشند. اگر فرد به دلیل استفراغ مکرر نمی تواند مایعات را نگه دارد، دچار ضعف شدید شده یا نشانه های کم آبی دارد، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.
تغذیه سبک و منظم داشته باشیددر دوران ترک ممکن است اشتها کاهش پیدا کند و تهوع یا مشک الت گوارشی وجود داشته باشد. با این حال بدن برای بازیابی شرایط طبیعی خود به انرژی و مواد مغذی نیاز دارد. در روزهایی که دستگاه گوارش حساس است، غذاهای ساده و سبک معمولاً قابل تحمل تر هستند. بهتر است فرد خود را مجبور به خوردن وعدههای بسیار سنگین نکند و در صورت امکان از وعده های کوچک تر استفاده کند.
دوش آب گرم می تواند به احساس آرامش کمک کند
دوش یا حمام آب گرم برای برخی افراد باعث احساس آرامش موقت در عضلات و کاهش تنش بدن می شود. البته این روش درمان اصلی خماری نیست و نباید جایگزین ارزیابی پزشکی یا درمان دارویی مناسب شود. در صورتی که فرد ضعف، سرگیجه یا افت فشار دارد . حمام بسیار داغ مناسب نیست؛ زیرا احتمال سرگیجه و زمین خوردن افزایش پیدا می کند.
استراحت کنید، اما تمام روز در رختخواب نمانید بی خوابی، خستگی و بی قراری از مشکلات رایج دوران ترک هستند. استراحت برای بدن ضروری است، اما در صورت مناسب بودن شرایط جسمی، مقدار کمی فعالیت سبک مانند راه رفتن کوتاه در منزل می تواند به فرد کمک کند از بی حرکتی طولاًنی خارج شود. ورزش شدید در زمانی که فرد کم آب، ضعیف، دچار سرگیجه یا استفراغ است توصیه نمی شود.
آیا می توان برای درد خماری مسکن مصرف کرد؟
این سؤال یکی از پرتکرارترین پرسشها درباره درمان درد خماری است. بسته به وضعیت فرد، پزشک ممکن است برای کنترل بعضی علائم درمانهای ع المتی در نظر بگیرد. سازمان جهانی بهداشت نیز در مدیریت ترک مواد افیونی به استفاده از درمانهای علامتی، از جمله مسکن های ساده برای درد، در کنار سایر درمان های مناسب اشاره کرده است.
اما انتخاب دارو باید بر اساس شرایط فرد انجام شود. بیماری های کلیوی، کبدی، گوارشی، فشار خون، داروهای هم زمان و نوع ماده مصرفی می توانند در انتخاب دارو مؤثر باشند. به همین دلیل مصرف خودسرانه چند دارو با یکدیگر، افزایش دوز دارو برای تحمل درد یا استفاده از داروهای آرام بخش بدون نظر پزشک روش مناسبی برای کنترل خماری نیست.
درمان پزشکی چگونه درد خماری را کاهش می دهد؟
در موارد وابستگی به مواد افیونی، درمان فقط به تحمل چند روز درد محدود نمی شود. داروهای تأییدشده و روش های درمانی مشخصی برای کنترل علائم ترک و درمان اختلال مصرف مواد افیونی وجود دارند. برای مثال، بوپرنورفین می تواند علائم ترک و میل شدید به مصرف مواد افیونی را کاهش دهد و یکی از درمانهای شناخته شده اختلال مصرف مواد افیونی است. در برخی شرایط از متادون نیز در برنامههای درمانی استفاده می شود و داروهایی مانند لوفکسیدین می توانند برای کاهش شدت برخی علائم ترک مواد افیونی تجویز شوند.
اما نکته مهم این است که زمان شروع، انتخاب دارو و مقدار مصرف باید توسط پزشک تعیین شود. برای مثال شروع نامناسب بوپرنورفین در برخی شرایط می تواند مشکل ساز شود؛ بنابراین این داروها گزینه مناسبی برای خوددرمانی بر اساس توصیه اطرافیان یا اط العات اینترنتی نیستند.
برای خماری شدید چه کار کنیم؟
اگر درد و بی قراری به حدی است که فرد قادر به تحمل شرایط نیست، نمی تواند بخوابد، استفراغ یا اسهال شدید دارد، نمی تواند مایعات مصرف کند یا وضعیت عمومی او رو به بدتر شدن است، مراجعه برای ارزیابی تخصصی تصمیم منطقی تری نسبت به ادامه خود درمانی است. در مراکز درمانی ابتدا نوع ماده، آخرین زمان مصرف، مقدار و مدت مصرف، داروهای مصرفی و بیماری های زمینه ای بررسی می شود . سپس بر اساس شرایط فرد می توان برنامه کنترل علائم و ادامه درمان را تعیین کرد.
آیا ترک مواد افیونی خطرناک است؟
ترک مواد افیونی معمولاً بسیار ناراحت کننده و دردناک است و در بسیاری از موارد خود علائم ترک مستقیما تهدید کننده حیات نیستند؛ با این حال عوارضی مانند کم آبی ناشی از اسهال و استفراغ می توانند ایجاد مشکل کنند. مسئله مهم دیگری نیز وجود دارد: بعد از مدتی قطع مصرف، تحمل بدن نسبت به ماده کاهش پیدا می کند. بنابراین بازگشت به همان مقدار قبلی مصرف می تواند خطر اوردوز را افزایش دهد. به همین دلیل هدف درمان نباید فقط «رد کردن چند روز خماری» باشد؛ پیشگیری از بازگشت به مصرف بخش بسیار مهم تری از درمان است.
چه نوع خماری را نباید در خانه تحمل کرد؟
یکی از مهم ترین نکاتی که در پاسخ به سؤال «برای درد خماری چه کار کنیم؟» باید بدانیم این است که همه انواع ترک شرایط یکسانی ندارند. ترک الکل در فردی که برای مدت طولانی و به مقدار زیاد الکل مصرف کرده، قطع ناگهانی می تواند با علائمی مانند لرزش، تعریق، افزایش ضربان قلب، تهوع، بی خوابی و اضطراب همراه باشد و در موارد شدید تشنج یا دلیریوم ترمنس رخ دهد. ترک شدید الکل می تواند تهدید کننده حیات باشد. بنابراین فردی که وابستگی قابل توجه به الکل دارد نباید صرفا به امید تحمل کردن خماری، ناگهان مصرف را بدون ارزیابی پزشکی قطع کند.
ترک بنزودیازپینها و برخی آرامبخش هاداروهایی مانند آلپرازولاًم، دیازپام و برخی داروهای مشابه از خانواده بنزودیازپین ها در صورت مصرف مداوم ممکن است وابستگی جسمی ایجاد کنند. قطع ناگهانی بنزودیازپینها یا کاهش بسیار سریع دوز آنها می تواند واکنشهای شدید ترک، از جمله تشنج، ایجاد کند. کاهش این داروها معمولاً باید بر اساس برنامه تدریجی و فردی انجام شود. بنابراین استفاده از توصیه هایی مانند «یکباره قطع کن و چند روز دردش را تحمل کن» برای این گروه از داروها می تواند خطرناک باشد.
چه علائمی نیاز به مراجعه فوری دارند؟
وجود درد بدن به تنهایی الزاما نشانه وضعیت اورژانسی نیست، اما برخی علائم را نباید صرفا به خماری نسبت داد. در صورت بروز تشنج، کاهش سطح هوشیاری، توهم شدید، گیجی قابل توجه، مشکل تنفسی، استفراغ شدید و مداوم، ناتوانی در نوشیدن مایعات یا بدتر شدن سریع وضعیت عمومی باید ارزیابی فوری پزشکی انجام شود. تشنج و اختلال هوشیاری به خصوص در ترک الکل و بنزودیازپینها اهمیت زیادی دارند.
چه کارهایی برای رفع درد خماری توصیه نمی شود؟
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد برای قطع درد، دوباره همان ماده را مصرف کند. این کار ممکن است علائم را موقتا کاهش دهد . اما چرخه وابستگی را ادامه می دهد و درمان را به تعویق می اندازد. مصرف خودسرانه داروهای خواب آور، آرام بخش یا ترکیب چند دارو نیز می تواند خطرناک باشد. به خصوص ترکیب بنزودیازپین ها با مواد افیونی یا الکل خطر عوارض جدی را افزایش می دهد.
همچنین استفاده از دارویی که برای فرد دیگری در دوره ترک تجویز شده، روش ایمنی نیست؛ زیرا نوع ماده، شدت وابستگی، بیماری های زمینه ای و داروهای هم زمان افراد با یکدیگر متفاوت است.
آیا می توان درد خماری را کاملا از بین برد؟
هیچ روش واحدی وجود ندارد که برای همه افراد بتواند خماری را به طور کامل و فوری حذف کند. اما درمان مناسب می تواند شدت علائم را به میزان قابل توجهی مدیریت کند. در مورد مواد افیونی، درمان های دارویی استاندارد می توانند علائم ترک و ولع مصرف را کاهش دهند و تحمل دوره ترک را آسانتر کنند.
هدف یک برنامه درمانی خوب این نیست که فرد مجبور باشد درد شدیدی را تحمل کند؛ بلکه باید علائم جسمی، خواب، اضطراب، ولع مصرف و احتمال بازگشت به مصرف هم زمان مدیریت شوند.
درمان خانگی بهتر است یا مراجعه به مرکز ترک اعتیاد؟
پاسخ به این سؤال ‘کاملا به شرایط فرد بستگی دارد. در برخی افراد با ریسک پایین ممکن است بخشی از فرایند درمان با برنامه پزشک و حمایت مناسب به صورت سرپایی انجام شود. در مقابل، فردی که مصرف سنگین یا طولاًنی داشته، چند ماده را هم زمان مصرف می کند . سابقه ترک ناموفق دارد، بیماری جسمی یا روانی مهم دارد یا علائم شدید نشان می دهد ممکن است به سطح بیشتری از مراقبت نیاز داشته باشد. حتی در مورد ترک مواد افیونی، ترک به تنهایی می تواند بسیار دشوار باشد و درمان معمولاً‘ شامل دارو، مشاوره و حمایت است. بنابراین تصمیم درباره ترک در منزل یا مرکز درمانی بهتر است پس از ارزیابی شرایط واقعی فرد گرفته شود.
سؤالاًت متداول درباره درد خماری
درد خماری چند روز طول می کشد؟
مدت خماری برای همه افراد یکسان نیست. نوع ماده، نیمه عمر آن، مقدار و مدت مصرف، وضعیت جسمی و روش قطع مصرف بر زمان شروع و پایان علائم اثر می گذارند. برای مثال علائم ترک بعضی مواد افیونی کوتاه اثر زودتر شروع می شوند، در حالی که در مواد طولاًنی اثر ممکن است شروع علائم دیرتر باشد.
برای بدن درد ناشی از ترک چه کار کنیم؟
مایعات کافی، تغذیه مناسب، استراحت، مراقبت حمایتی و در صورت مناسب بودن شرایط فعالیت سبک می توانند کمک کننده باشند. اگر درد شدید است یا همراه با علائم دیگر است، پزشک می تواند درمان علامتی و در صورت نیاز درمان اختصاصی ترک را انتخاب کند.
آیا دوش آب گرم درد خماری را کم می کند؟
برای بعضی افراد گرما باعث آرامش موقت عضلات می شود، اما دوش آب گرم درمان وابستگی یا علت اصلی خماری نیست. در افراد دچار ضعف و سرگیجه نیز باید احتیاط کرد.
آیا مصرف دوباره ماده برای رفع خماری کار درستی است؟
خیر. هرچند مصرف دوباره ممکن است علائم ترک را موقت ‘ا متوقف کند، اما چرخه وابستگی را ادامه می دهد. همچنین بعد از دوره ای قطع مصرف، کاهش تحمل بدن می تواند هنگام بازگشت به مصرف خطر اوردوز را افزایش دهد.
آیا می توان بدون دارو خماری را تحمل کرد؟
در بعضی افراد ممکن است علائم بدون درمان دارویی برطرف شوند، اما این به معنی مناسب بودن این روش برای همه نیست. برخی افراد از درمان دارویی استاندارد سود زیادی می برند و در ترک الکل یا بنزودیازپین ها نیز قطع خودسرانه می تواند خطرناک باشد.
چه زمانی درد خماری طبیعی نیست؟
اگر درد بسیار شدید یا غیرمعمول است، همراه با تب، کاهش هوشیاری، تشنج، تنگی نفس، استفراغ مداوم یا علائم جدید و نگران کننده ایجاد شده، نباید همه چیز را به خماری نسبت داد و بهتر است فرد ارزیابی پزشکی شود.
درد خماری را تحمل نکنید؛ اصولی درمانش کنید
خماری می تواند یکی از سختترین مراحل شروع ترک باشد، اما قرار نیست فرد این دوره را صرفا با درد، بی خوابی و بیقراری تحمل کند. امروزه برای بسیاری از علائم ترک، روش های درمانی و حمایتی مؤثری وجود دارد و انتخاب روش مناسب می تواند هم تحمل این دوره را آسانتر کند و هم احتمال ادامه درمان را افزایش دهد. اگر شما یا یکی از اعضای خانواده در مرحله قطع مصرف هستید و با درد شدید خماری، بی قراری، مشک الت خواب، تهوع، استفراغ یا ولع شدید مصرف مواجه شده اید، بهتر است پیش از مصرف خودسرانه دارو یا بازگشت به ماده، برای ارزیابی شرایط و انتخاب روش ایمن ترک با یک مرکز تخصصی درمان اعتیاد مانند مرکز راهی به سوی نور از طریق شماره تماس و یا پیج اینستاگرام ما مشورت کنید.
