اعتیاد رفتاری چیست

10 / 10
از 1 کاربر

اعتیاد رفتاری

اعتیادهای رفتاری همانند اعتیاد به مواد مخدر، اعتیاد واقعی محسوب می شوند و زندگی افراد مبتلا را تباه می کنند. این گونه اعتیادها بر اثر وسواس و رفتارهای اجباری و مشغول شدن ذهن با مسایلی همچون قمار، عشق و علاقه، روابط جنسی یا پر خوری به وجود می آیند.به دلیل تحت تاثیر قرار گرفتن زندگی اطرافیان و خانواده بیماران اعتیاد رفتاری،این بیماری نیز همانند اعتیاد به مواد مخدر،بیماری خانوادگی محسوب می شود.در این قسمت به شرح اطلاعات کلی و اجمالی در رابطه با اعتیادهای رفتاری،که همانند اعتیاد به مواد مصرفی،محققان آن را بسیار متداول و ویرانگر می دانند،پرداخته ایم.

اعتیاد رفتاری چیست

انواع رفتارهای اعتیادی

شواهد علمی

اعتیاد رفتاری چیست

-به رفتارهای اجباری و وسواسی که فرد با وجود آسیب هایی برای خود و خانواده،قادر به کنترل آن نیست،اعتیاد رفتاری گفته می شود. این گونه رفتارهای اعتیادی عبارتند از قمار، روابط جنسی ، اعتیاد به غذا یا پرخوری، اعتیاد به کار و اینترنت. اصطلاح رفتارهای اعتیادی را می توان درباره انواع رفتارهای مزمن و وسواس گونه که باعث می شود فرد مبتلا دچار اضطراب و تشویش شود اما با مصرف مواد شميايي مخدر همراه نیست، به کار برد.

-پی بردن به ماهیت رفتارهای اعتیادی و درک آن کار چندان ساده ای نیست.به علت اینکه فرد معتاد  مواد عملا مصرف می کند و عوارض و نشانه های اعتیاد به مواد کاملا مشخص هستند،تشخیص اعتیاد به مواد مخدر به سادگی امکان پذیر است. براي مثال وقتي فردي به كوكائين اعتياد داشته باشد، مردم به راحتي مي توانند معتاد بودن اين فرد را تشخيص دهند. شخص معتاد به مواد مخدر با آنكه مي داند مصرف اين ماده مخدر پي آمدهاي بسيار مخرب و زيان آوري براي خود او و ديگران دارد اما نمي تواند  مصرف آن را فقط با تكيه به اراده خود قطع کند یا مصرف مواد را كنترل كند.مصرف کنندگان مواد مخدر معتاد هستند و این امر از ظاهر و رفتار آنها قابل تشخیص است. بر خلاف رفتارهای اعتيادی كه تحقيق و پژوهش چنداني درباره آن صورت نگرفته است درباره اعتياد به مواد مخدر تحقيقات بسيار گسترده و فراواني انجام شده است و نتيجه همه تحقيقات نشان مي دهد كه اعتياد به مواد مخدر در واقع يك نوع بيماري است كه بر اثر آسيب ديدن مغز ايجاد مي شود. مصرف مواد شيمايي مخدر باعث مي شود كه سيستم ارتباطي مغز فرد معتاد به تدريج از حال عادي و طبيعي خارج شود. خلاصه اينكه اعتياد به مواد مخدر علائم و نشانه هاي بسيار مشخصي دارد و به راحتي مي توان معتاد بودن يك فرد به مواد مخدر را تشخيص داد.

-رفتارهای اعتیادی،بر خلاف اعتیاد به مواد مخدر،چندان جدی گرفته نشده و در اکثر مواقع نادیده گرفته می شوند،این امر به دلیل همراه نبودن این اعتیاد با مصرف مواد شیمیایی است.یکی دیگر از دلایل دشواری تشخیص اعتیادهای رفتاری،این است که در واقع جزيي از رفتارهاي روز مره انسان ها هستند و رفتارهاي عجيب و غريبي نيستند كه بتوان غير عادي بودن آن ها را به راحتي تشخيص داد. كارها و رفتارهايی همچون خوردن و نوشيدن، كار كردن و لذت بردن از رابطه جنسي در واقع بخشي از زندگي هر انساني را تشكيل مي دهند. به همين علت است كه به اعتياد رفتاري ” اعتياد فرايند” نيز گفته  مي شود.رفتارهای اعتیاد  بر خلاف مصرف مواد مخدر که کاری غیرطبیعی و غیر عادی برای یک انسان سالم محسوب می شود،بخشی از زندگی و فرایندهای آن است. فقط زماني كه اين گونه رفتارها حالت وسواس و مخرب پيدا   مي كنند به آن ها رفتاري اعتيادي گفته مي شود.در مراکز غرب،محققان به تازگی پی به ماهیت رفتارهای اعتیادی برده و به تشریح و معرفی آن پرداخته اند.

-در افرادی که به رفتارهای اعتیادی مبتلا هستند و کسانی که به مصرف مواد مخدر اعتیاد دارند،در زمینه های الگوهای رفتاری،شباهت های زیادی وجود دارد. در واقع بسياري از كساني كه به مصرف مواد مخدر اعتياد دارند از رفتارهاي اعتيادي نيز رنج مي برند.معتادان سعی می کنند برای کنار آمدن با تشویش ها یا احساس درماندگی و عاجز بودن و احساسات آزار دهنده دیگر،احساس خوبی بدست آورند.آن ها،اعم از معتاد به مواد مخدر یا روابط جنسی تلاش در فرار از احساسات عذاب آور دارند. براي مثال بسياري از كساني كه به مواد مخدر اعتياد پيدا كرده اند در ابتدا براي اينكه احساس آرامش كنند و مشكلات اجتناب ناپذير زندگي را تحمل كنند و با ناراحتی ها و تشويشي كه از آن رنج مي برند كنار بيايند به مصرف مواد مخدر روي آوردند. در واقع مواد مخدر آن كاري را براي افرادي كه به اعتياد روي آورده­ اند انجام مي داد كه خود آن ها فقط با تكيه به قدرت دروني خود قادر به انجام آن نبودند.افرادی نیز با قمار به فرار از ضطراب و نگرانی های خود برای پیدا کردن حس بهتر و آرامش دست می زنند،و یا زندگی خود را برای فرار و مقابله با مشکلات،پشت کامپیوتر سپری می کنند.

-معتادین،حقیقت معتاد بودن خود را به شدت تکذیب کرده،چون متخصصان درمان اعتیاد،یکی از نشانه های این بیماری را انکار محسوب می کنند.چون  رفتارهای اعتیادی درواقع بخشی از فعالیت ها و رفتارهایی هستند که فرد هر روزه انجام می دهد ، فرد معتاد هم منکر رفتار غیر عادی و طبیعی و ناسالم خود است.مبتلایان به اعتیاد رفتاری با بیان اینکه  ما مواد مصرف نمی کنیم که معتاد بشویم،مشکلی که از آن رنج می برند یعنی رفتار اعتیادی خود را توجیح می کنند. بيشتر معتادان به اعتيادهاي رفتاري به عواقب خطرناكي چون زندان و تيمارستان كه بسياري از معتادان به مواد مخدر با آن روبرو مي شوند، دچار نمي شوند و براي پيدا كردن مواد مخدر خود را به آب و آتش نمي زنند و به همين علت به راحتي ادعا كنند كه مشكل آن ها بسيار ناچيز است و مساله مهمي محسوب نمي شود. بسياري از معتادان به رفتارهاي اعتيادي پس از گذشت زمان طولاني از اعتيادشان، سرانجام از انكار دست بر مي دارند و رفتارهاي اعتيادي خود اعتراف مي كنند و پس از كنار گذاشتن انكار است كه مي توانند در راه بهبودي خود از رفتارهاي اعتيادي قدم بردارند.

- عواقب و پي آمده هاي رفتارهاي اعتياد به همان اندازه اعتياد به مواد مخدر واقعي و شديد هستند.عواقب بسیار مخرب و ویرانگر رفتارهای اعتیادی می توانند همانند اعتیاد به مواد مخدر،زنگی انسان را تباه کنند. در ميان عواقب و پي آمدهاي رفتارهاي اعتيادي مي توان به از دست دادن شغل، متلاشي شدن كانون خانواده، فلاكت و مشكلات مالي، بستري شدن در بيمارستان رواني و در نهايت خودكشي اشاره كرد.

-معتادان به مواد مخدر و رفتارهای اعتیادی،از انواع وسواس فکری و حالات جنون و نداشتن عقل سالم رنج می برند.نشانه ها و علائم اعتیاد رفتاری و اعتیاد به مواد مخدر شباهت بسیاری با یکدیگر دارند.در هر دو اعتیاد افراد قادر به ترک اعتیاد خود با اراده شخصی نمی باشند. در واقع داشتن يا نداشتن اراده، نقش چنداني در اعتياد بازي نمي كنند.در اعتیاد رفتاری فرد قادر به اصلاح  رفتارهای اعتیادی و تبدیل شدن به شخص بهتر و سالم تر،با تکیه بر اداره شخصی خود نیست. فرد مبتلا به رفتارهاي اعتيادي نيز همانند فرد معتاد به مواد مخدر از شرايط و وضعيتي رنج مي برد كه دامنه و شدت آن از قدرت اراده شخصي آن ها فراتر رفته و از كنترل آن ها خارج شده است. افراد مبتلا به رفتارهاي اعتيادي نيز همانند معتادان به مواد مخدر براي بهبودي از اين بيماري به درمان و روش مناسب براي رهايي از چنگ اعتياد نياز دارند.

- رفتارهاي اعتيادي نيز همانند اعتياد به مواد مخدر در اعماق روان فرد معتاد ريشه دارند. رفتارهاي اعتيادي در واقع عوارضي هستند كه نشان مي دهند فرد مبتلا به اين نوع اعتياد تلاش مي كند تا از احساسات ناخواسته و ناخوشايندي كه دچار آن است فرار كند يا در واقع وسيله­ هایی هستند كه فرد مي خواهد با توسل به آن ها مي خواهد از  مشكلات و گرفتاري هاي زندگي فرار كند و با آن ها كنار بيايد. براي مثال فردي كه دچار اعتياد به خوردن بيش از حد غذا يا همان پرخوري است شايد در كودكي به حال خود رها شده بوده يا از مهر و محبت والدين محروم بوده است. چنين كودكي، وقتي بزرگ مي شود براي رها شدن از عذاب هاي رواني دوران كودكي به پرخوري اعتياد پيدا كند چون  مي خواهد كمبود محبت دوران كودكي را با پرخوري در دوران بزرگسالي جبران كند. در مورد فردي كه به رفتار جنسي اعتياد پيدا كرده است ممكن است و نه هميشه كه در دوران كودكي احتمالاً مورد آزار جنسي اطرافيان يا والدين قرار گرفته باشد و اكنون كه بزرگ شده است چنين فكر مي كند كه تنها راه جلب توجه و عشق ورزيدن همان رفتارهايي است كه سر خودش آمده است و به همين علت است كه در داشتن رابطه جنسي از خود بي بند و باري نشان مي دهد.

انواع رفتارهای اعتیادی

نمونه ای از رفتارهایی که  رفتارهای اعتیادی به حساب می آیند،به شرح زیر می باششند:

۱- هم وابستگي

۲- پرخوري

۳- قمار

۴- رابطه جنسي (سكس)

۵- عشق

۶- كار

۷- خريد كردن

۸- بدهكاري

۹- اينترنت

۱۰- بازي هاي كامپيوتري

برخی شواهد علمی

-از نظر دانشمندان و رفتار شناسان مسائل و موضوعاتی که بتوانند انسان را تحریک کنند،اعتیاد آور محسوب می شوند.زمانیکه رفتارهایی مانند قمار،بازیهای کامپیوتری،چت یا جستجو در اینترنت از حالت نرمال و عدی خارج می شود و شکل وسواس اجباری به خود می گیرد،می توان گفت که در این موقعیت رفتار از مرحله عادی و معمولی گذشته و شکل اعتیاد پیدا کرده است. اداره بهداشت و درمان آمريكا با تغيير تفكر پيشين خود كه فقط اعتياد به مواد شيمايي مخدر و مشروبات الكلي، نيكوتين و هروئين را در رديف اعتياد قرار مي داد، اكنون در دو کتابجه راهنماي تشخيص بيماري ها و ناهنجاري هاي رواني، اعتياد به غير مواد همچون رفتارهاي اعتيادي را نير در رديف اين گونه بيمارها و اعتيادها قرار داده است. يكي از اين كتابچه هاي راهنما تشخيص و نشانه هاي علمي آماري ناهنجاري هاي رواني و ديگري طبقه بندي بين المللي بيماري ها (DSM-IV-TR & ICD-10) نام دارند.

- اين طرز فكر كه حتي بدون مصرف مواد و داروهاي روانگردان نيز ممكن است فرد دچار اعتياد شود (يعني رفتارهاي اعتيادي) براي اولين بار توسط روان شناس و نويسنده اي به نام استنتون پيل كه در زمينه اعتياد به مشروبات الكلي، اعتياد و درمان آن، كتاب ها و مقاله هاي فراواني نوشته است، به كار برده شد. به اعتقاد اين روانشناس، معتادان به مجموعه خاصي از رفتارها و تجربياتي كه داشته اند وابسته اند كه واكنش نشان دادن به مواد شيميايي مخدر يكي از آن هاست.  بر اساس نظريه استنتون پيل، برخي از پژوهشگران به اين نتيجه رسيده اند كه اعتياد ضرورتاً به معني مصرف مواد شيميايي نيست. براي مثال، كلمه اعتياد در باره تعداد زيادي از رفتارهاي وسواس مانند و غير قابل كنترل همچون قمار ، بازي هاي كامپيوتري، زياده روي در خوردن و نوشيدن، ورزش و تمرين­هاي بدني، استفاده بيش از اندازه از رسانه ­ها، روابط جنسي بيش از حد، كار بيش از اندازه و بيمار گونه و رفتارهاي جنايتکارانه خارج از اختيار، گفته می شود. با اينكه اين گونه رفتارها با مصرف مواد شيميايي مخدر و روانگردان همراه نيستد، اما گروهي از پژوهشگران به اين نتجه رسيده اند كه نشانه ها و شاخص اصلي رفتارهاي اعتيادي در واقع شبيه اعتياد به مواد شيميايي يا ديگر انواع مواد مخدر است. 

-تاکید پژوهشگران بر اینست که،رفتار زمانی اعتیاد تشخیص داده می شود که این رفتار در روابط اجتماعی یا زمینه های دیگر اجتماعی برای فرد مشکل ایجاد کند. برخي از پژوهشگران معتقدند كه رفتارهاي اعتيادي يا حالت منفعل دارند مثل تماشاي تلويزيون كه فرد هيچ كار ديگري انجام نمي دهد و فقط به تماشاي تلويزيون مي پردازد يا اينكه حالت فعال دارند مثل بازي هاي كامپيوتري كه فرد فقط تماشاگر نيست بلكه يك طرف بازي به حساب مي آيد و از خود واكنش نشان مي دهد.در رفتارهای منفعل و رفتارهای فعال تقویت گرایش های اعتیادی بممکن است به فرد کمک کند.از ديد روانشناسان و روانكاوان، رفتارهاي اعتيادي مجموعه اي از ناهنجاري ها را شامل مي شود كه در ميان آن ها مي توان به اين موارد اشاره كرد: تشويش، افسردگي، وسواس فكري، گوشه نشيني و انزوا، ناهنجاري هاي عاطفي، اختلال در روابط اجتماعي، مشكلات تحصيلي از جمله مردود شدن در امتحانات و رغبت نداشتن به انجام تكاليف درسي، مشكلات شغلي يا مساله پيدا كردن با ديگران، منزوي شدن و به فراموشي سپردن دوستان و اعضاي خانواده و و بی توجهی به مسئوليت هاي فردي و همچنين اضطراب و بي قراري هاي رواني يا رفتاري. در مواردي كه يك فرد انجام يك رفتار خاص را متوقف مي­كند يا كاهش مي دهد از جمله مواردي كه دچار خستگي شديد مي شود، روش زندگي او تغيير مي كند، فعاليت هاي جسمي وي به شدت كاهش پيدا مي كند، دچار بي خوابي يا بد خوابي مي شود، بي قرار و بي طاقت مي شود، رفتار جنسي وي تغیير مي كند، خشن مي شود، دچار اختلال در خورد و خوراك مي شود و گوشه نشيني اختيار مي كند، مي توان گفت كه اين فرد دچار رفتارهاي اعتيادي شده است.

-احساس لذت شخص از انجام کار،شروع تبدیل شدن یک کار نابهنجار به رفتاری اعتیادی است.فرد تلاش به افزایش تجربه ها خود در زندگی دارد،که این تجارب بعدها به راهی برای کاهش اضطراب و تشویش تبدیل می شوند.روی آوردن و انجام یک کار بصورتی است که دفعات انجام آن به تدریج افزایش یافته و حالت روزمره پیدا می کند و به بخش مهمی از زندگی فرد تبدیل می شود.

وقتی انسان به کاری اعتیاد پیدا کرد، آن وقت است که اغلب هوس می کند یا به قول معروف ویار می کند تا آن رفتار اعتیادی را تکرار کند.فرد مبتلا به رفتار اعتیادی،مشکلات و ناراحتی های مربوط به اعتیاد یا وسواس را از اطرافیان و خانواده مخفی کرده،این امر باعث کم شدن اعتماد اعضای خانواده نسبت به فرد می باشد.او از انجام دادن این کارها احساس لذت و آرامش دارد.عوارض و پیامدهای رفتارهای اعتیادی بصورت تدریجی در فرد معتاد ظاهر می شود،،اما او با وجود تمان مشکلاتی که برایش ایجاد شده،به انجام این کارها ادامه می دهد.

- این نشانه ها و عوارض رفتارهای اعتیادی، واقعی هستند چون همان نشانه هایی هستند که اعتیاد به مواد مخدر در زندگی انسان به جا می گذارد و در بسیاری از مواقع در زندگی انسان مسایل و مشکلات جدی ایجاد می کنند. همانند رفتارهای اعتیاد به مواد مخدر،رفتارهای اعتیادی نیز باعث می شود فرد معتاد در قبال خانواده،دوستان و بستگان،مسئولیت و وظایف خود را نادیده بگیرد و از آنها غفلت کند. فردی که دچار رفتارهای اعتیادی شده است اعتماد اعضای خانواده خود را از دست می دهد و برای اینکه اطرافیانش متوجه مشکلات وی نشوند، عذاب و درد سرهای خود را از دیگران پنهان می کند. همه این مسایل نشان می دهد اعتیاد به این گونه رفتارها درست مانند اعتیاد به مواد مخدر، فعالیت مغز انسان را از حالت عادی و طبیعی خارج می کند اما برای روشن تر شدن پی آمدهای مخرب رفتارهای اعتیادی، باید تحقیقات بیشتری صورت گیرد تا معلوم و مشخص شود که رفتارهای اعتیاد چگونه و تا چه میزان به مغز انسان آسیب می رساند.

-امروزه درمانهایی برای بهبودی از اعتیاد به مواد مخدر پیدا شده و درمانهایی نیز که در بهبودی رفتارهای اعتیادی بکار رفته اند،با موفقیت مورد استفاده قرار می گیرند. کسانی به که درمان رفتارهای اعتیادی مشغول هستند با گذشت زمان مهارت و اطلاعات بیشتری برای درمان این نوع از اعتیاد به دست می آورند و امروزه درمانگاه های خاص و تخصصی برای بهبودي از رفتارهای اعتیادی وجود دارد.

ارسال نظر
عنوان نظر :
نام شما :
ایمیل :